(Казка, створаная па паданням)
Даўным-даўно, калі пушчы былі гусцейшыя, а людзі яшчэ памяталі мову дрэў і рэк, паміж балотамі і лясамі Палесся цякла рака Срэбная Вада.
Удзень яна выглядала звычайнай ракой. Але калі над лесам уздымалася поўня, вада пачынала свяціцца мяккім срэбным святлом, нібыта само неба апускалася ў яе плынь.
Старыя людзі казалі, што ў гэтай рацэ жыве русалка.
Не такая, як у чужых казках. Не з марскіх глыбінь і каралавых палацаў. Гэта была русалка беларускіх рэк і азёр — дух вады, лясоў і месячнага святла.
На беразе Срэбнай Вады расла старая вярба. Яе галлё схілялася над ракой так нізка, што датыкалася да вады.
Кожную поўню на адной з гэтых галін з’яўлялася русалка.
Доўгія валасы спадалі да самай ракі. На ёй была кашуля, сплеценая з азёрных траў і вадзяных кветак. Яна расчэсвала валасы срэбным грэбнем і спявала песні.
І тады над вадой пачыналі лунаць маленькія агеньчыкі.
Не жоўтыя, як у светлякоў.
А срэбныя.
Нібы маленькія зоркі, што заблукалі паміж небам і зямлёй.
У адной вёсцы непадалёк жыў хлопец Янка. Быў ён смелы, працавіты і крыху цікаўны больш, чым трэба.
Часта слухаў аповеды дзеда пра русалак, лесавікоў і ваўкалакаў, але не вельмі ім верыў.
— Усё гэта байкі, — казаў ён.
Дзед толькі ўсміхаўся.
— Пакуль сам не сустрэнеш цуд, заўсёды думаеш, што яго няма.
Аднойчы ў ноч на Купалле Янка пайшоў у лес шукаць папараць-кветку. Доўга блукаў паміж соснаў і елак, пакуль не выйшаў да Срэбнай Вады.
І тут ён убачыў яе.
Русалка сядзела на вярбе.
Месяц асвятляў яе валасы.
Срэбныя агеньчыкі кружылі вакол.
А песня была такая прыгожая, што хлопец забыў пра ўсё на свеце.
Яна працягнула руку і паклікала Янку бліжэй.
Голас яе быў мяккі, як ціхая вада ля берага.
— Падыдзі, чалавеча…
Янка сам не заўважыў, як ступіў яшчэ крок.
Потым яшчэ адзін.
Нібыта нехта нябачны цягнуў яго да ракі.
Срэбныя агеньчыкі закружыліся вакол яго ног, а вада ля берага ціха зашаптала.
Русалка ўсміхнулася.
Яшчэ крыху — і хлопец апынуўся б у халоднай плыні.
Так было заўсёды.
Кожны, хто прыходзіў сюды ў ноч на Купалле, станавіўся здабычай ракі.
Але раптам русалка спынілася.
Яна ўважліва паглядзела на Янку.
І нешта ўспомніла.
Некалькі гадоў таму вясновая паводка прынесла да ракі шмат смецця і ламачча. Людзі толькі разводзілі рукамі.
Але малады Янка некалькі дзён расчышчаў бераг.
Вызваліў крыніцу, што ўпадала ў Срэбную Ваду.
Выцягнуў з багны старую вярбовую галіну, якая перакрыла плынь.
І нават выратаваў маленькага бабра, што трапіў у пастку.
Тады ён думаў, што ніхто гэтага не бачыць.
Але рака бачыла.
І русалка памятала.
Яе вочы змяніліся.
Знік халодны бляск.
— Дык гэта ты… — ціха сказала яна.
Янка не разумеў, пра што гаворка.
А русалка апусціла руку.
— Ты зрабіў для Срэбнай Вады больш, чым многія людзі за ўсё жыццё. Сёння рака не возьме тваёй душы.
Замест таго каб зацягнуць яго ў ваду, русалка паказала яму адлюстраванне ў рацэ.
І ўбачыў Янка не сваё аблічча.
Ён убачыў сваю вёску.
Маці каля печы.
Бацьку ў полі.
Дзяцей, якія будуць жыць тут пасля яго.
Убачыў лес, які трэба берагчы.
Убачыў раку, якая корміць людзей.
Убачыў зямлю, што дала яму жыццё.
— Вось сапраўдны цуд, — сказала русалка. — Не чараўніцтва. А тое, што табе дадзена і што трэба захаваць.
Калі Янка падняў вочы, русалкі ўжо не было.
Толькі срэбныя агеньчыкі павольна кружылі над вадой.
Хлопец вярнуўся дадому.
І з таго часу стаў самым мудрым чалавекам у ваколіцы.
Ён садзіў дрэвы.
Ачышчаў крыніцы.
Вучыў дзяцей шанаваць лес і раку.
І ніколі больш не шукаў папараць-кветку.
Бо зразумеў:
сапраўдны цуд не хаваецца ў чарах.
Ён жыве ў роднай зямлі, у лесе, у вадзе і ў памяці народа.
А калі ў поўню прыйсці да старой вярбы над Срэбнай Вадой, можна ўбачыць срэбныя агеньчыкі.
І людзі дагэтуль кажуць, што гэта русалка расчэсвае свае валасы і пільнуе беларускія землі ад забыцця.