Азярніцы Чорнага возера
Недалёка ад вёскі Брусы Мядзельскага раёна, у лесе, ёсць возера, якое называецца Чорным. Чорнае возера вельмі глыбокае. Дно яго топкае, ілістае, таму вада здаецца чорнаю, хаця яна і даволі чыстая.
Паводле слоў старажылаў вёскі, у возеры гэтым жылі і, мабыць, жывуць яшчэ і цяпер істоты, падобныя да маладых жанчын, — азярніцы.
У азярніц доўгія зеленаватыя валасы, цёмная скура, ступні ў выглядзе плаўнікоў. І хоць знешне істоты нагадваюць людзей, замест крыві ў іх нібыта вада, і на дотык яны вельмі халодныя.
Размаўляюць азярніцы на незразумелай, як бы птушынай мове. Сукні носяць сплеценыя з багавіння.
Па начах, калі свеціць месяц, азярніцы выходзяць на бераг і спяваюць салоўкамі. Бывае, спяваюць яны і глыбока пад вадою. Тады іхнія спевы нагадваюць жабінае крактанне.
Калі раптам які чалавек убачыць азярніц, ён не павінен сябе выдаць, бо азярніцы зацягнуць яго да сябе, у самую багну, і ўжо не адпусцяць. Гэта ж чакае і таго, хто асмеліцца выкупацца ў гэтым возеры.
Крыніца запісу: запісаў А. У. Лукша ў Мядзельскім раёне Мінскай вобласці
Легенды пра вёску Азярніца
Пра вёску Азярніца захавалася некалькі цікавых народных легенд.
Паводле адной з іх, вёска некалі знаходзілася сярод мноства невялікіх азёр. Менавіта таму людзі і назвалі яе Азярніцай — ад слова «возера».
Іншая легенда апавядае, што ў навакольных азёрах жыло шмат русалак, якіх мясцовыя жыхары называлі азярніцамі. У месячныя ночы яны выходзілі на берагі азёр, гушкаліся на галінках вербаў і бяроз, спявалі таямнічыя песні і расчэсвалі свае доўгія валасы. Людзі верылі, што сустрэча з азярніцай магла быць небяспечнай, бо яна магла завабіць чалавека ў ваду або заказытаць да смерці. Асабліва часта, паводле паданняў, азярніцы палявалі на маладых хлопцаў.
Існуе таксама менш вядомая легенда, якая звязвае назву вёскі са словам «зярно». Казалі, што людзі ішлі сюды «азярніцца» — па дастатак, багацце і добры ўраджай. Так паступова і замацавалася назва паселішча.
Сёння гэтыя паданні лічацца часткай мясцовага фальклору і нагадваюць пра старажытныя ўяўленні беларусаў пра русалак, азёрных духаў і таямнічы свет, які нібыта хаваецца ў цёмных водах лясных азёр.
Крыніца запісу: Легенды і паданні Слонімшчыны
Русалкі
Русалкі жывуць у рэках, азёрах і балотах. У русальны тыдзень яны выходзяць з вады і ходзяць па зямлі.
У гэты час яны гушкаюцца на дрэвах, асабліва на бярозах і вярбе, спяваюць песні і водзяць карагоды.
Бачыць іх небяспечна. Калі чалавек сустракае русалку, яна можа пачаць яго казытаць, смяяцца з ім і завабліваць у ваду або ў багну.
Асабліва асцерагаліся іх маладыя хлопцы. Казалі, што русалкі часта выходзяць менавіта да людзей і спрабуюць іх заманіць.
Каб зберагчыся ад русалак, насілі палын або крапіву, бо гэтыя расліны лічацца моцнымі абярэгамі.
запіс этнаграфічнага матэрыялу Сержпутоўскага (канец XIX – пачатак XX ст.)
Бялыніцкая русалка (палеская былічка)
У адной вёсцы на Палессі быў малады хлопец, які часта хадзіў ноччу да ракі лавіць рыбу.
І вось аднойчы, у ціхую летнюю ноч, калі месяц стаяў высока над вадою, ён убачыў на беразе дзяўчыну. Дзяўчына была незвычайная: валасы доўгія, мокрыя, белыя, а адзенне — быццам з туману.
Хлопец спачатку падумаў, што гэта вясковая дзяўчына заблукала. Ён падышоў і загаварыў з ёй, але яна нічога не адказала, толькі глядзела і ўсміхалася.
Калі ён хацеў узяць яе за руку, дзяўчына раптам засмяялася і адступіла да вады. І ў той жа момант ён заўважыў, што ног у яе няма — замест іх нібы вада калыхалася.
Ён спалохаўся і хацеў уцячы, але яна пачала клікаць яго ціха, песняй.
Хлопец нібы страціў волю і ўжо ступіў у ваду…
Але ў гэты момант з лесу пачуліся званы або крык (у розных запісах — як знак абароны), і хлопец апрытомнеў.
Русалка знікла ў вадзе, а ён ледзь паспеў выбрацца на бераг.
Пасля гэтага людзі казалі, што гэта была русалка, якая выходзіць уначы і заваблівае людзей у ваду.
запіс этнаграфічнага матэрыялу Сержпутоўскага (канец XIX – пачатак XX ст.)